Indeks Dostępności Badań (IDB)

Narzędzie samooceny i certyfikacji dostępności w badaniach społecznych

Na czym polega innowacja?

Innowacja społeczna, nad którą pracują Agata Gawska i Sylwia Daniłowska to narzędzie samooceny dostępności badań społecznych i ewaluacyjnych. Wprowadza wystandaryzowany, ilościowo-jakościowy wskaźnik (wzorowany m.in. na skali Nutri-Score), który pozwala zespołom badawczym samodzielnie oszacować poziom dostępności swojego badania oraz zaprezentować wynik w raporcie końcowym.

Brak standardów i narzędzi w tym obszarze prowadzi do marginalizacji osób ze szczególnymi potrzebami jako respondentów i badaczy. Dotychczasowe rozwiązania skupiają się głównie na barierach architektonicznych lub czysto technicznych wytycznych cyfrowych, całkowicie pomijając dostępność merytoryczną samych metod, kwestionariuszy i raportów. W efekcie ponad 30% populacji jest pomijane w procesie tworzenia danych, które stanowią fundament dla kluczowych polityk publicznych i usług społecznych.

Innowacja opiera się na procesowym i uniwersalnym podejściu do dostępności – od planowania, przez rekrutację i dobór metod, po analizę danych i prezentację wyników.

Ocena stopnia dostępności w ramach IDB odbywa się na podstawie 5 głównych kryteriów:

% technik badawczych, w których wdrożono rozwiązania dostępnościowe,
uwzględnienie perspektywy osób ze specjalnymi potrzebami (OzSP) w pytaniach metryczkowych (tak/nie),
odsetek osób ze szczególnymi potrzebami w zespole badawczym (w stosunku do wymiaru etatu),
obecność perspektywy OzSP w przedmiocie badania opisana w raporcie (czy weryfikowano, że była to istotna zmienna),
odsetek produktów z badania przygotowanych w sposób dostępny (np. raporty, prezentacje).

Wynik wyliczany przez realizatora przedstawiany jest za pomocą atrakcyjnej formy graficznej (logo i skala kolorystyczna) na okładce lub w treści raportu.

Kto może z niej korzystać (Użytkownicy)?

Użytkownikami są podmioty i osoby odpowiedzialne za projektowanie, realizację i zlecanie badań:

pracownicy/czki NGO realizujący projekty społeczne,
firmy badawcze, think-tanki i jednostki naukowe / kadra akademicka oraz studenci kierunków społecznych,
zespoły badawcze w instytucjach publicznych (ministerstwa, ROPS, PFRON, samorządy),
zamawiający badania, grantodawcy i eksperci oceniający/monitorujący jakość projektów.

Czyim potrzebom służy (Odbiorcy)?

Odbiorcami są Osoby ze Szczególnymi Potrzebami (OzSP), w tym w szczególności:

osoby z niepełnosprawnościami (wzroku, słuchu, ruchu, intelektualną),
osoby z trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu (np. z zaburzeniami psychicznymi, przewlekle chore),
osoby starsze (60+),
osoby o niskich kompetencjach cyfrowych lub ograniczonej znajomości technologii.

Grupom tym IDB umożliwia realny udział w badaniach (jako respondenci i członkowie zespołów), sprawia, że ich głos wpływa na polityki publiczne oraz gwarantuje dostęp do wyników badań w przystępnych formach.

Co powstanie w ramach innowacji?

Praktyczny standard i listy kontrolne (PDF dostępny cyfrowo / interaktywne formularze online): posłużą badaczom, agencjom oraz urzędom do samodzielnej weryfikacji i projektowania badań bez barier.
Scenariusz warsztatów i instrukcja wdrożeniowa (przewodnik w formacie cyfrowym oraz ETR – Easy-to-Read) – przeznaczone dla moderatorów i zespołów badawczych, by łatwo przeszkolić się z prowadzenia dostępnych procesów.
Raport z ewaluacji i testów (dostępny dokument cyfrowy zgodny z WCAG) zawierający rekomendacje od ekspertów oraz osób ze szczególnymi potrzebami, skierowany do innowatorów i branży badawczej.

Co nowego wnosi to rozwiązanie?

Pierwszy zestandaryzowany wskaźnik ilościowo-jakościowy. Dotychczas istniały jedynie ogólne poradniki „jak badać”, ale brakowało twardego narzędzia weryfikacji i wskaźnika pozwalającego bezpośrednio porównywać badania pod kątem dostępności.
Wizualny znak jakości (tzw. „Nutri-Score dla badań”). Wprowadzenie prostej grafiki na okładkę raportu buduje wizerunek odpowiedzialnego badacza i motywuje do planowania dostępności od początku, a nie traktowania jej jako wymogu na samym końcu.
Dedykowany Asystent AI. Integracja bazy wiedzy IDB z asystentem AI, który pełni rolę doradczą, analizuje potencjalne luki i obniża próg wejścia dla badaczy niebędących ekspertami z zakresu dostępności.
Focus na merytorykę i metodologię. Przeniesienie akcentu z samej dostępności architektonicznej czy technicznej pliku PDF na dostępność treści pytań, form rekrutacji oraz sposobu prezentacji danych.